آیا تا به حال شده کاری انجام دهید و بلافاصله از خودتان بپرسید: «چرا این کار را کردم؟ من که نمیخواستم این حرف را بزنم!» یا شاید خوابهای عجیبی میبینید که هیچ سر و تهی ندارند اما حس خاصی در شما ایجاد میکنند. اگر این حسها را تجربه کردهاید، یعنی میتوانید با دنیای روانکاوی ارتباط خوبی برقرار کنید و بدانید واقعاً روانکاوی چیست و چه ساختاری دارد و در جلسات روانکاوی دقیقا چه اتفاقی میافتد. در این مقاله از وبسایت دکتر طناز یوسفی قصد داریم به تمام سوالات شما درباره روانکاوی چیست پاسخ دهیم.
ریشه روانکاوی چیست؟
روانکاوی ذهن ما را مثل خانهای میبیند که خود ما فقط در یکی از اتاقهای آن نشستهایم و از بخشهای عمیق و تاریک آن خانه مثلا زیرزمین آن خبری نداریم. این روش به ما کمک میکند بفهمیم چرا الگوهای تکراری در زندگیمان داریم، چرا عاشق آدمهای اشتباهی میشویم و چرا گاهی خودمان بزرگترین دشمن خودمان هستیم. در واقع روانکاوی دارد ما را از زیرزمین خانه آگاه میکند.
تعریف اصلی روانکاوی چیست؟
روانکاوی یک روش درمانی عمیق و متمرکز است که اعتقاد دارد مشکلات امروز ما، ریشه در مشکلات حلنشدهی گذشته و ناخودآگاه ما دارند. روانکاوی به انسان کمک میکند تا دلیل عقاید و علایق ثابتش را بفهمد و بداند اتفاقات از کجا سرچشمه میگیرند. همین آگاهی باعث میشود تا بتوانیم عادات بد و حسهای منفی خودمان را تغییر دهیم و به رشد فردی برسیم.
ساختار روانکاوی چیست و چگونه است؟
برای پاسخ دقیق و جامع به روانکاوی چیست باید بدانید که روانکاوی این موضوع را برای هر انسان در نظر میگیرد که درگیر مسائل بسیاری است و در این شلوغی ۳ شخصیت اصلی در ذهن وجود دارند:
نهاد (Id): کودک لجباز درون
نهاد بخشی است که از لحظه تولد با ماست؛ از طرفی کاملاً غریزی، بیمنطق و لذتطلب است. این بخش مثل یک نوزاد گرسنه فریاد میزند: «من همین الان این را میخواهم!» او کاری به اخلاق و واقعیت ندارد، فقط میخواهد نیازهایش سریعا برآورده شوند درست مثل یک کودک.
من (Ego): مدیر میانجیگر
من یا ایگو، صدای عقل است. وظیفه ایگو این است که بین خواستههای نامعقول «نهاد» و واقعیتهای دنیای بیرون تعادل برقرار کند. ایگو سعی میکند بدون اینکه به دردسر بیفتیم، نیازهایمان را برطرف کند.
فرامن (Superego): قاضی سختگیر و اخلاقمدار
این بخش، نماینده وجدان، اخلاقیات و قوانین اجتماعی است که از والدین و جامعه یاد گرفتهایم. فرامن مدام به ما میگوید چه کاری «درست» و چه کاری «غلط» است و اگر اشتباه کنیم، با احساس گناه ما را تنبیه میکند.
تصور کنید: نهاد میگوید «آن کیک را بخور!»، فرامن میگوید «نخور، چاق میشوی و زشت است!» و ایگو تصمیم میگیرد: «یک تکه کوچک میخورم و بعداً ورزش میکنم.» روانکاوی به ما کمک میکند این ایگو یا مدیر داخلی را تقویت کنیم.
کوه یخ ذهن در روانکاوی چیست؟
برای درک بهتر روانکاوی چیست باید بدانید که مشهورترین استعاره در روانکاوی، کوه یخ است.
- بخش خودآگاه (نوک کوه): چیزهایی که الان به آنها فکر میکنید (شاید ۱۰٪ ذهن).
- بخش ناخودآگاه (بدنه عظیم زیر آب): ترسها، انگیزههای خشونتآمیز، امیال جنسی سرکوبشده، خاطرات تلخ و غیره (۹۰٪ ذهن).
روانکاوی معتقد است که زندگی ما با نوک کوه جلو نمیرود یعنی همان ۱۰ درصدی که فکر میکنیم وجود دارد. بلکه با آن بدنه عظیم زیر آب که شامل تمام ترسها و خشمها و خاطرات است جلو میرود. هدف درمان در روانکاوی، آوردن این محتویات زیر آب به سطح آب است تا بتوانیم آنها را ببینیم و مدیریت کنیم.
در جلسات روانکاوی چه اتفاقی می افتد؟
حال برای درک بهتر روانکاوی چیست بهتر است که یک جلسه روانکاوی را به درستی برای خود تجسم کنید. برخلاف مشاورههای معمولی که شبیه گفتگوی دو دوست است، جلسه روانکاوی فضای متفاوتی دارد. اینجا هدف نصیحت شنیدن نیست.
- تداعی آزاد: اصلیترین ابزار روانکاوی است که درمانگر از شما میخواهد روی کاناپه دراز بکشید و هر چه به ذهنتان میآید را بگویید. حتی اگر احمقانه، زشت، بیربط یا شرمآور به نظر برسد. این کار باعث میشود سانسورچیِ ذهن (ایگو) کمی استراحت کند و ناخودآگاه فرصت حرف زدن پیدا کند.
- تحلیل رویا: در روانکاوی، خوابهای شما بیمعنی نیستند. آنها پیامهای رمزگذاری شدهای هستند که امیال پنهان شما را نشان میدهند. تحلیلگر به شما کمک میکند این کدها را باز کنید.
- انتقال: شاید عجیب باشد، اما در طول درمان ممکن است احساسات شدیدی (خشم، عشق، ترس) نسبت به درمانگر پیدا کنید. روانکاوی میگوید این احساسات واقعاً مربوط به درمانگر نیستند؛ بلکه شما دارید احساساتی که نسبت به پدر، مادر یا افراد مهم کودکیتان داشتهاید را روی درمانگر منتقل میکنید.
چه کسانی باید سراغ روانکاوی بروند؟
روانکاوی برای همه مناسب نیست. این روش برای کسانی عالی است که:
- مشکلات تکرارشونده در روابط یا شغل دارند که با روشهای معمولی حل نشده است.
- احساس پوچی یا بیمعنایی عمیق میکنند.
- کنجکاوی زیادی برای شناخت خودشان دارند.
- ظرفیت تحمل اضطرابِ روبرو شدن با حقایق تلخ را دارند.
افکار غلط درباره روانکاوی چیست؟!
- همه چیز زیر سر مسائل جنسی است! هرچند فروید روی میل جنسی تاکید داشت، اما روانکاوی مدرن بسیار فراتر از این رفته و روی روابط، دلبستگی و هیجانات تمرکز دارد.
- روانکاو سکوت میکند و هیچ چیزی نمیگوید! تصویر روانکاو صامت و سنگی قدیمی شده است. روانکاوان امروزی تعامل بیشتری دارند و در گفتگو شرکت میکنند. بهترین روانکاو خانم در تهران
- فقط برای پولدارهاست! درست است که هزینه آن به دلیل طولانی بودن زیاد است، اما بسیاری از کلینیکها خدمات ارزانتر ارائه میدهند و این یک سرمایهگذاری مادامالعمر است.
نتیجهگیری: روانکاوی چیست؟
در نهایت، در جواب روانکاوی چیست باید بگوییم سفر به درون خود. شاید ترسناک باشد که با بخشهای عمیق ذهن روبرو شوید، اما وقتی آنها را میبینید، به آسانی میتوانید تغییر دهید. اگر احساس میکنید در زندگیتان درجا میزنید و الگوهای کهنه دست از سرتان برنمیدارند، شاید وقت آن رسیده که روی کاناپه روانکاوی دراز بکشید و داستان خودتان را از نو بازگو کنید.
آیا حتماً باید روی کاناپه دراز بکشم؟
در روانکاوی کلاسیک بله، چون دراز کشیدن و ندیدن چهره درمانگر به شما کمک میکند تا راحتتر به دنیای درون و خیالپردازی بروید. اما در روشهای مدرنتر (رواندرمانی تحلیلی)، میتوان رو در رو هم نشست.
آیا روانکاوی برای درمان افسردگی و اضطراب موثر است؟
بله، تحقیقات نشان داده که روانکاوی برای درمان افسردگیهای مزمن، اضطرابهای ریشهدار و اختلالات شخصیت بسیار موثر است و اثرات آن حتی سالها بعد از پایان درمان ادامه مییابد.
اگر خوابهایم را به یاد نیاورم، روانکاوی فایدهای ندارد؟
اصلاً جای نگرانی نیست. رویاها فقط یکی از ابزارها هستند. نحوه حرف زدن شما، سکوتهایتان، احساساتتان نسبت به درمانگر و لغزشهای کلامیتان، همگی مواد لازم برای کار روانکاوی را فراهم میکنند.
